Hoe een zelfgemaakte krans de geschiedenis levend houdt

'Dit vergeten ze nooit meer'

Dit jaar adopteerde leerkracht Mascha Haverkamp voor het eerst met haar klas het Monument Joods Verzet 1940-1945 in Amsterdam. Met het herdenkingspakket van Nationaal Comité 4 en 5 mei maakten de leerlingen zelf een krans. “Dit maakt de lessen over de oorlog heel betekenisvol.”

Elk jaar op 25 februari wordt bij het monument naast de Stopera herdacht hoe in februari 1941 Joodse knokploegen de buurt verdedigden tegen aanvallen van de WA van de NSB. Dit jaar legde ook groep 8 van basisschool Het Kofschip een krans tussen de kransen van de oud-burgemeester Job Cohen, het Auschwitz Comité en de Anne Frank Stichting. “Dat wij werden uitgenodigd om bij deze plechtigheid aanwezig te zijn, maakte enorme impact”, vertelt Mascha.

De herdenking maakte onderdeel uit van een bredere lessenserie over de Tweede Wereldoorlog. “Via Stichting Na de Oorlog nodigde ik Alexander Waterman uit voor een gastles. Zijn vader Sander Waterman bokste tijdens de oorlog in een knokploeg tegen WA’ers op straat, gevechten die mede leidden tot de Februaristaking. Daarna kwamen dichters van de School der Poëzie om met de leerlingen zelf gedichten te schrijven. Twee leerlingen mochten hun gedicht voordragen tijdens de herdenking, begeleid door professionele musici. Dat was spannend en heel bijzonder.”

Een krans van papieren bloemen

De herdenkingskrans maakten de leerlingen met het herdenkingspakket van Nationaal Comité 4 en 5 mei. Omdat de herdenking dit jaar in de voorjaarsvakantie viel, moest de krans al eerder gemaakt worden. “We hebben de basiskransen uit het pakket daarom niet met verse bloemen, maar met papieren bloemen versierd”, vertelt Mascha. Ze maakte er een apart lesmoment van. “Ze waren supergeconcentreerd en er ontstonden echte kunstwerken van gevouwen en geknipte bloemen. De leerlingen werkten met papier in symbolische kleuren: wit voor vrede, blauw voor rouw, rood voor opoffering.”

Stil bij het monument

Een deel van de leerlingen offerde hun vakantiedag op om bij de herdenking te zijn. “Ze waren doodstil en onder de indruk van wat er voor hun ogen gebeurde. De opperrabbijn hield een indrukwekkend verhaal over de oorlog en het heden. En ze zagen Alexander Waterman, die in de klas was geweest, daar gewoon tussen de genodigden zitten. Dat raakte ze.” Achteraf zeiden de leerlingen dat ze het niet hadden willen missen. Mascha begrijpt dat: “Zo’n sfeer maak je niet snel mee.”

De adoptie ziet Mascha als een manier om geschiedenis levend te houden. “We kunnen veel leren van het verleden”, verklaart ze. In haar lessen trekt ze lijnen naar het heden. Bijvoorbeeld naar Iran en andere conflicten waarbij mensen niet in opstand mogen komen. Herdenken is voor Mascha dan ook meer dan twee minuten stilte. “Het is nadenken over wat er is gebeurd én wat er nu speelt. Over welke keuzes en verantwoordelijkheden je hebt. Er zijn mensen geweest die de meest gruwelijke dingen hebben doorstaan om hun verhaal door te kunnen geven. Dat verdient respect. Ik zie het als mijn taak om hun verhaal over te dragen.”

Betekenisvol onderwijs

De nieuwsgierigheid van de leerlingen is inmiddels niet meer te stoppen. “Ze willen steeds meer weten”, vertelt Mascha. “Wat aten mensen in de kampen? Waarom vluchtten ze niet? Hoe meer je weet, hoe meer je beseft hoe weinig je weet en hoe meer je wilt weten. We kijken nu samen 13 in de oorlog en ze gaan enthousiast aan de slag met de Denkboekjes van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Ze lezen de teksten echt goed. Ik ben zo trots op ze.”

Of Mascha andere scholen aanraadt ook een monument te adopteren? “Absoluut! Het vraagt wat voorbereiding, maar de opbrengst is groot. Spelling, taal, geschiedenis, aardrijkskunde, burgerschap, kunst: je koppelt er moeiteloos alle vakken aan. Het gaat over hun wereld, vroeger én nu. Dat maakt je onderwijs betekenisvol op een manier die je met een gewone les niet snel bereikt.”